Το Ευπαλίνειο Όρυγμα

  Δύο (2) χιλιόμετρα έξω από το Πυθαγόρειο βρίσκεται η αρχαία σήραγγα που μνημονεύεται από τον Ηρόδοτο ως το "Αμφίστομο όρυγμα" όπου σήμερα είναι γνωστό ως το Ευπαλίνειο όρυγμα και ονομάστηκε έτσι από τον περίφημο μηχανικό Ευπαλίνο που το σχεδίασε και το κατασκεύασε.
  Στην πραγματικότητα είναι ένα μεγάλο υδραγωγείο που φέρνει νερό από την πηγή Αγιάδες που μνημονεύεται από τον Ηρόδοτο ως Μεγάλη Πηγή εκεί που σήμερα βρίσκεται ο μικρός ναός του Αγίου Ιωάννη. Η σήραγγα κατασκευάστηκε την εποχή του τύραννου Πολυκράτη περίπου το 550 π.χ. με σκοπό να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό της πόλης με νερό.

  Η σήραγγα (Ευπαλίνειο Όρυγμα) έχει μήκος 1036 μέτρα και διαστάσεις 1,80 x 1,80 του μέτρου και διασχίζει όλο το όρος Κάστρο κατά τον άξονα, βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά, 189 μέτρα κάτω από την κορυφή του βουνού και 55 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Στο εσωτερικό του σε βάθος δύο (2) έως εννιά (9) μέτρα βρίσκεται η αύλακα που φέρνει το νερό στην πόλη μέσα σε κεραμικούς σωλήνες.

  Το υδραγωγείο χρησιμοποιήθηκε μέχρι το τέλος των ρωμαϊκών χρόνων και  θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά επιτεύγματα ολόκληρου του αρχαίου κόσμου. Είναι σκαμμένο στο βράχο με κατάλληλη ξύλινη υποστήριξη από κορμούς δέντρων και οι δυο είσοδοι ήταν κτισμένες με πέτρα και τούβλα. Το πλέον αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της κατασκευής ήταν ότι οι εργασίες ξεκίνησαν ταυτόχρονα και από τις δυο πλευρές του βουνού και κατόρθωσαν να συναντηθούν στην μέση της απόστασης με μια μικρή απόκλιση μόλις 5 μέτρων!

  Όλο το έργο ολοκληρώθηκε με εργασία Λεσβίων αιχμαλώτων υπό την καθοδήγηση και την επίβλεψη του Ευπαλίνου που καταγόταν από τα Μέγαρα της Αττικής. Ο διάσημος πλέον μηχανικός κατασκεύασε αργότερα και το υδραγωγείο της πατρίδας του. Προς τιμή του ονομάστηκε μια από τις σήραγγες της νέας Εθνικής Οδού Αθηνών - Κορίνθου «Ευπαλίνος».